Gemeentelijke Herindeling Weesp, Weesperkarspel, Muiden en Muiderberg

Al tijden is er sprake van een gemeentelijke herindeling waarbij Weesp, Muiden, Naarden en Bussum mogelijk samen zouden kunnen worden gevoegd. Herindeling, fusie, de opheffing van gemeenten, nieuwe grenzen en samenvoeging - al die termen hielden Weesp en Muiden tussen 1950 en 1966 al bezig. Het begon allemaal in 1947 met het gedeeltelijk opheffen van de militaire bepalingen die Weesp tot een vesting maakte van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Eindelijk mocht er gebouwd worden en direct werd begonnen met het maken van nieuwe woonwijken, eerst aan de zuidkant van Weesp bij de dr. A. Kuyperlaan en bij de Fijnvandraatlaan en het Diepenbrockpark. In die tijd van wederopbouw zocht ook de industrie meer ruimte, hiervoor was alleen de Nijverheidslaan beschikbaar. Weesp groeide uit zijn voegen en steeds groter werd het contrast met de rondom Weesp gelegen plattelandsgemeente Weesperkarspel. Weesperkarspel was vooral heel groot: het grondgebied omvatte de Keverdijkse polder, Hollands Ankeveen, de Aetsveldse polder, het Gein, Driemond, de Bijlmermeer en het gebied dat nu Hogewey wordt genoemd, van het Amsterdam-Rijnkanaal tot aan de tuin van villa Casparus. Het had ca. 3000 inwoners.

In 1951 kwam een provinciale commissie tot opluchting van het gemeentebestuur van Weesp tot de conclusie dat de gemeente Weesperkarspel kon worden opgeheven en dat het gebied voor een groot deel zou worden toegevoegd aan Weesp. Driemond, toen nog Geinbrug genoemd, zou bij Weesp kunnen komen en de Bijlmermeer zou dan overgaan naar de gemeente Ouder-Amstel. Het stukje Weesperkarspel bij Ankeveen zou kunnen opgaan in een nieuwe gemeente 's Graveland.
In eerste instantie volgden de ontwikkelingen elkaar razend snel op. Het college van Gedeputeerde Staten van Noord-Holland ging verder op de aanbevelingen van de commissie en stelde voor ook de gemeenten Muiden en Muiderberg samen te laten gaan met Weesp. Ook Muiden, zo vond men, had te weinig mogelijkheden voor woningbouw en uitbreiding van de industrie. De nieuw gevormde gemeente Weesp zou op die manier tien keer zo groot worden en ruimte bieden aan veel meer woningen en bedrijven. Op 1 januari 1954 zou de nieuwe gemeente volgens de provinciale planning van start kunnen gaan.

Het plan om Muiden en Muiderberg ook bij de geplande herindeling te betrekken overviel de gemeenteraad van Weesp wel enigszins. Muiden, zo schrijft de Weesper krant van toen, is een stad met veel huizen in slechte staat en het voormalige toeristische Muiderberg is in verval geraakt. Toch stemde de Weesper gemeenteraad, met uitzondering van de toenmalige anti-revolutionaire raadsleden, in met het plan van de provincie.

Heel anders werd het plan in Weesperkarspel en Muiden ontvangen. De krant kopte: Muiden verzet zich tegen samenvoeging met Weesp. Volgens de gemeenteraad van Muiden, dat toen ca. 4000 inwoners had, zou men overruled worden door de 9000 Weespers. Ook werd de vraag gesteld waarom dit eigenlijk moest dit gebeuren: zowel Muiden als Weesp hadden niet om een samenvoeging gevraagd.
Ook Weesperkarspel voelde zich niet prettig bij een samengaan met andere gemeenten, zij stond er als gemeente financieel het best voor en dat geld zou verdwijnen in de zakken van de andere gemeenten.

Het proces raakte wat in de versukkeling door de verschillende meningen. Weesp zat nog steeds met woningnood en bouwde verder, de Schildersbuurt ontstond. Door het gebrek aan woonruimte werden zowel éénsgezinswoningen gebouwd als, nieuw voor Weesp !, hoogbouwwoningen. Helemaal volgens de tijdgeest van de jaren 50 keek men vóóruit naar nieuwe economische kansen en de energieke burgemeester Bührmann zag grote mogelijkheden in het verschiet. In de gemeente Weesperkarspel werd veel grond aangekocht. Het zwaartepunt lag daarbij op Hogewey maar in 1957 werd bijvoorbeeld ook de boerderij Zwaanwijck, bestaande uit 36 ha. grond op de grens van Weesperkarspel en Nigtevecht, door de gemeente Weesp aangekocht.
Een nieuw fenomeen waren de sociologische rapporten die in opdracht van de gemeente werden gemaakt over de toekomst van Weesp. Daarnaast werd aan het Stedebouwkundig Bureau van ir. J. de Ranitz opdracht gegeven om een Structuurplan voor "Groot Weesp" te ontwerpen.

In 1958 werd afstand genomen van het idee ook Muiden en Muiderberg in de herindeling te betrekken. Op 23 april van dat jaar werd aan de Tweede Kamer een wetsontwerp aangeboden waarin werd voorgesteld de gemeenten Weesperkarspel, Weesp, Ankeveen, 's Graveland en Kortenhoef op te heffen en twee nieuwe gemeenten te maken: Weesp en 's Graveland. Het 279 ha. grote Weesp zou vergroot worden met 2701 ha. Weesperkarspel en Ouder-Amstel zou het 1460 ha. grote landelijk gebied van het Gein en de Bijlmermeer toegevoegd zien. Daarmee leek een snelle oplossing voor de bouwnood in Weesp een feit. Niets was echter minder waar. Het weinig belangrijk geachte onderdeel in het wetsontwerp waarin het voorstel werd gedaan Driemond bij Weesp te voegen en de Bijlmermeer bij Ouderkerk aan de Amstel, kwam opeens in de spotlights te staan toen Amsterdam een claim legde op dit gebied ten behoeve van haar eigen stadsuitbreiding. Daarop liet ook Diemen weten belangstelling te hebben voor een gedeelte van dit gebied. Al gauw ging het herindelingsplan alleen nog maar over het Weesperkarspelse gebied dat aan Amsterdam grensde. Er kwamen nota's over wat genoemd werd de Zuidoost-lob en hoe belangrijk dit gebied was voor de ontwikkeling voor de agglomeratie Amsterdam. Uiteindelijk werd op 7 december 1961 in de Tweede Kamer met een kleine meerderheid een motie aangenomen van het kamerlid Scheps waarbij het gebied ten noorden van het Amsterdam-Rijnkanaal aan Amsterdam werd toegevoegd.

Intussen bouwde Weesp gestaag verder over de eigen gemeentegrens richting het Amsterdam-Rijnkanaal. Een industriehaven werd gegraven, industriepercelen werden uitgegeven en woonwijken ontstonden. Op de bijgaande foto ziet u de bouw ter hoogte van de Boternesserstraat begin 1962. Te zien zijn drie tuinmanswoningen die oorspronkelijk bij villa Casparus hoorden. Deze zijn niet veel later afgebroken. Een vrachtwagen brengt zand op om het terrein bouwrijp te maken. De bouw door de gemeente Weesp op -weliswaar zelf aangekochte- grond in de gemeente Weesperkarspel leidde zowel voor de gemeente Weesp als voor Weesperkarspel tot veel overleg en ongemak. Zo moesten de bouwbedrijven hun bouwtekeningen zowel in Weesp als in Weesperkarspel aanbieden wat veel vertraging gaf. Doordat de ontwikkeling rond de Bijlmermeer voor veel complicaties zorgde, werd de aanvaarding van het hele wetsontwerp telkens verschoven. Pas met de definitieve opheffing van de gemeente Weesperkarspel in 1966 werd Weesp officieel vergroot met het grondgebied van Weesperkarspel in de Keverdijkse en Aetsveldse polder en in het gebied tot aan het Amsterdam-Rijnkanaal. Een gemeentelijke herindeling waarover ruim 15 jaar was gesproken, werd afgerond.

Bronnen:
documentatieverzameling Weesperkarspel GA Weesp
gemeentearchief 1940-1988
De Nieuwe Weesper.